VAN MOETEN NAAR WILLEN - Een gesprek met psycholoog Wout Van Der Borght (UZ Leuven)

Na een transplantatie komt er een nieuwe fase: het lichaam herstelt, maar ook mentaal

begint een nieuw hoofdstuk. Hoe blijf je gemotiveerd om gezond te leven, te bewegen of

gewoontes vol te houden? Psycholoog Wout Van Der Borght, verbonden aan het transplantatieteam van UZ Leuven, begeleidt patiënten in dat proces. Zijn uitgangspunt is verrassend eenvoudig: echte verandering begint niet bij wat je moet, maar bij wat je wil.

“Mensen motiveren zichzelf ”

“Veel mensen denken dat motivatie van buitenaf komt,” vertelt Wout. “Dat een dokter of psycholoog hen kan overtuigen om hun gedrag te veranderen. Maar zo werkt het niet. Mensen motiveren zichzelf. Hoe meer iemand zegt dat hij wíl veranderen, hoe groter de kans dat hij het ook echt doet.”

Dat is de kern van motiverende gespreksvoering, een methode die Wout al meer dan twintig jaar toepast. Ze ontstond oorspronkelijk in de verslavingszorg, maar blijkt ook bijzonder effectief bij medische gedragsverandering zoals stoppen

met roken of alcohol na een levertransplantatie, of een gezonde levensstijl volhouden.

“Wat niet werkt,” zegt hij, “is mensen vertellen wat ze moeten doen. Want zodra je duwt, duwt

iemand terug. Dat is geen koppigheid, dat is menselijk. Als iemand zegt: ‘Je moet meer be-

wegen’, dan roept dat vanzelf weerstand op. Als iemand zegt: ‘Ik wíl graag fitter worden’, dan

ontstaat ruimte.”

Van moeten naar willen

Die verschuiving – van moeten naar willen – is cruciaal. Volgens Wout helpt het om stil te staan bij waarom iets belangrijk voor je is: “Niet ‘ik moet stoppen met roken omdat de dokter het zegt’, maar ‘ik wil stoppen omdat ik nog met mijn kleinkinderen wil spelen’. Die innerlijke motivatie maakt alle verschil.”

Het is wat psychologen de zelfdeterminatietheorie noemen: de drie basisnoden van elke mens: autonomie, competentie en verbondenheid. “Of anders gezegd: je wil het zelf, je gelooft dat je het kan en je voelt dat je er niet alleen voor staat. Wie die drie elementen terugvindt, blijft langer volhouden.”

Over autonomie en loslaten

In zijn gesprekken merkt Wout dat autonomie vaak een gevoelig thema is. “Na een transplantatie ben je lange tijd afhankelijk geweest van artsen, verpleegkundigen en je omgeving. Daarna wil je opnieuw zelf beslissen. Partners bedoelen het goed, maar kunnen

soms te zorgend of te beschermend zijn. Dan ontstaan er spanningen.”

Hij glimlacht: “Ik zeg weleens: de ‘waakhond’ mag best in het kot blijven. Partners hoeven geen politieagent te worden. Ondersteun, toon interesse, maar laat ruimte voor zelfstandigheid.”

Die herwonnen zelfstandigheid is niet alleen een kwestie van gedrag, maar ook van identiteit. “Je wil niet alleen overleven, je wil weer iemand zijn die keuzes maakt, die dingen kan, die vooruitkijkt. Dat is herstel in de diepste zin van het woord.”

De kracht van verandertaal

Een van de inzichten uit zijn werk is dat taal een sterke motor is voor verandering.

“Wat je zelf zegt, geloof je veel meer dan wat anderen je zeggen.” Daarom moedigt Wout patiënten aan om hun eigen motivatie hardop te formuleren: “Ik wil het proberen.” – “Het is belangrijk voor mij.” – “Ik kan dit.” Dat soort zinnen noemt hij verandertaal. Ze versterken het geloof in eigen kunnen en vergroten de kans dat iemand het gedrag effectief volhoudt.

Van kleine stappen naar plezier

Motivatie groeit niet uit verplichting, maar uit plezier

en succeservaringen.

Wouts tips zijn eenvoudig, maar doeltreffend:

• Kies iets wat bij je past. Wandelen, fietsen, tui-

nieren, dansen – alles wat beweegt telt.

• Begin klein. “Tien minuten per dag is al een

start. Kleine doelen geven vertrouwen.”

• Beloon jezelf. Sta stil bij wat goed ging: “Dat was

fijn, ik voel me beter.”

• Denk in willen, niet in moeten. Dat ene woord

maakt meer verschil dan je denkt.

“Het helpt om letterlijk te zeggen wat goed voelt,” legt hij uit. “Wanneer je tegen jezelf zegt dat het deugd deed om te bewegen, versterk je je eigen motivatie.

Je traint als het ware je brein in positieve richting.”

Een gesprek dat verder gaat dan gedrag

Hoewel veel van zijn gesprekken met patiënten draaien rond leefstijl zoals rookstop, voeding,

beweging, gaan ze eigenlijk over iets diepers: de zin van opnieuw beginnen.

“Veel mensen stellen zich na een transplantatie opnieuw de vraag: waar wil ik naartoe? Wat

is mijn doel? Dat kan iets eenvoudigs zijn, zoals met de kleinkinderen spelen of op vakantie

kunnen, of iets groter zoals meedoen aan de Transplantoux Spelen. Maar precies die doelen

geven richting en energie.”

Een nieuwe start

Wout besluit nuchter maar hoopvol: “Verandering is geen verplichting, het is een keuze. En

elke keuze die uit jezelf komt, hoe klein ook, is een stap richting vrijheid.”

Deelnemers aan het Transplantoux Aktief programma worden gemotiveerd om gezond te leven, te bewegen en gewoontes vol te houden. Zet jij ook de eerste stap?

Geïnspireerd door dit artikel? Ontdek nog meer interessante content in onze Transplantoux magazines.